منظور از کارت اعتباری، ارائه کارتی از سوی بانک یا موسسه اعتباری به متقاضی کارت است که بر اساس آن متقاضی بتواند تا میزان مشخصی که به آن سقف اعتبار گفته می شود از محل اعتباری که توسط بانک به دارنده کارت داده شده است از مراکز فروش کالا یا خدمات خرید نماید.

بانک یا موسسه اعتباری در بازه های یک ماهه صورتحساب دارنده کارت اعتباری را صادر و به وی ارائه می کند و دارنده کارت بر اساس شرایط اعطای کارت اعتباری موظف می شود تا اعتبار مصرفی در بازه زمانی یک ماهه را تسویه و یا به صورت اقساطی بازپرداخت کند.

به همین منظور می بایست قراردادی بین بانک و دارنده کارت منعقد گردد و در آن شرایط اعطای اعتبار، شرایط مصرف اعتبار، شرایط بازپرداخت اعتبار، نرخ سود، کارمزدها، جرائم و... تعریف و مشخص شود.

قرارداد کارت اعتباری می بایست بر اساس عقود اسلامی باشد. بانک مرکزی ج.ا.ا برای کارت­های اعتباری عقد مرابحه را تعیین کرده است، اگر چه پیش از این برخی بانک ها کارت های اعتباری خود را بر اساس عقود دیگری نظیر خرید دین و خرید اقساطی نیز صادر می کردند.

بانک مرکزی ج.ا.ا در دستورالعمل اجرائی کارت اعتباری "مرابحه" را چنین تعریف کرده است: " عقدی است که به موجب آن عرضه کننده؛ بهای تمام شده اموال و خدمات را به اطلاع دارنده کارت می رساند و سپس با افزودن مبلغ یا درصدی اضافی به عنوان سود، آن را به صورت نقدی، نسیه دفعی یا اقساطی، به اقساط مساوی و یا غیر مساوی در سررسیدهای معین به دارنده کارت واگذار می کند."

بطور خلاصه، براساس قرارداد مرابحه، بانک قیمت کالا یا خدمت خریداری شده را به فروشنده پرداخت می کند و طبق شرایط تعیین شده در قرارداد، قیمت آن را از دارنده کارت به صورت نسیه یا قسطی دریافت می کند. بانک در انجام این فرایند می تواند سودی را از دارنده کارت اخذ نماید.

بر اساس مقررات بانک مرکزی ج.ا.ا در عقد مرابحه سقف اعتبار، نرخ سود، مدت اعتبار کارت، مهلت پرداخت، دوره بازپرداخت، نرخ و روش محاسبه جریمه و مواردی از این قبیل می­بایست به صورت شفاف مشخص شود.

در عقد مرابحه چنانچه دارنده کارت مبلغ مورد تعهد خود را زودتر از زمان تعیین شده پرداخت کند مشمول تخفیف از سود قابل پرداخت خواهد شد.

در کارت­های اعتباری، عموما اعتبار گردشی است. به این معنا که در هر پرداخت بانک پس از کسر سود یا کارمزد یا جریمه احتمالی، اصل اعتبار را مجددا به حساب دارنده کارت اعتباری باز می گرداند.

همچنین کارت اعتباری می تواند با اعتبار غیر قابل برگشت یا اصطلاحا با اعتبار ثابت صادر شود به طوری که دارنده کارت فقط برای یکبار اعتبار خود را مصرف نموده و آن را با سود متعلقه طی اقساط تعیین شده بازپرداخت کند. از این نوع کارت­ها عموما برای خرید کالای بادوام استفاده می­شود.

براساس آخرین دستورالعمل بانک مرکزی ج.ا.ا (شماره 111364/94 مورخ 04/05/1394) بازپرداخت اعتبار مصرفی در پایان دوره های خرید یک ماهه می تواند به دو روش صورت پذیرد:

 

  • الف) بازپرداخت یکجا پس از صدور صورتحساب:

    در این حالت دارنده کارت موظف است ظرف 5 روز از تاریخ صدور صورتحساب کل بدهی خود را یعنی کل مبلغ اعتبار مصرفی در طی دوره یک ماه گذشته را به همراه سود آن به بانک بپردازد. این نوع بازپرداخت بر اساس عقد مرابحه کوتاه مدت صورت می گیرد.
  • ب) بازپرداخت مدت دار صورتحساب:

    در این حالت دارنده کارت می­بایست کل بدهی خود یعنی مبلغ اعتبار مصرفی در طی دوره یک ماه گذشته را طی مدت حداکثر 24 ماه بصورت یکجا (که اصطلاحا به آن نسیه دفعی گفته می­شود) و یا بصورت اقساطی بازپرداخت کند. این نوع بازپرداخت بر اساس عقد مرابحه بلند مدت صورت می­پذیرد.

انواع کارتهای اعتباری

  •  

    الف) کارت اعتباری مبتنی بر عقد مرابحه کوتاه مدت

    دارنده این نوع کارت اعتباری می تواند اعتبار اختصاص داده شده از سوی بانک را بر اساس عقد مرابحه کوتاه مدت طی مدت اعتبار تعیین شده بر روی کارت و در دوره های زمانی یک ماهه برای خرید کالا و خدمات مورد نظر خود مصرف نموده و اعتبار مصرفی خود را به همراه سود دوره خرید و پرداخت صورتحساب، طی مدت پنج روز از تاریخ صدور صورتحساب ماهانه به صورت یکجا باز پرداخت نماید. پس از بازپرداخت صورتحساب، بانک سود یا کارمزد یا جریمه احتمالی را از مبلغ پرداخت شده کسر و معادل اصل اعتبار در حساب کارت اعتباری تجدید می­شود. به این نوع از کارت اعتباری اصطلاحا " شارژ کارت " (Charge Card) نیز گفته می شود.
  •  

    ب) کارت اعتباری مبتنی بر عقد مرابحه بلند مدت

  •  

    پ) کارت اعتباری متداول (Credit Card)